Demografia kontra budżet gminy Piaseczno. Wracamy do analizy po dwunastu latach

Ten tekst ma swoją historię. W marcu 2014 roku ukazała się na tych łamach analiza pod tytułem „Wpływ demografii na budżet Gminy Piaseczno na przestrzeni ostatnich 10 lat". Była na tyle rzeczowa, że doczekała się cytowania w czasopiśmie naukowym — do dziś prowadzi do niej link z platformy czasopism Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Wracamy do niej, bo pytanie, które postawiła, jest dziś ostrzejsze niż wtedy.

Co mówiła analiza z 2014 roku

Autor zestawił wzrost liczby mieszkańców z zapisami po stronie dochodów gminy. Najważniejsze liczby, jakie wtedy przytoczono:

Wniosek brzmiał: potrzeby rosną gwałtownie i stale, a pula w gminnej kasie niekoniecznie za nimi nadąża. Mieszkańcy narzekali wtedy na brak infrastruktury drogowej, przepełnione szkoły i brak miejsc w przedszkolach publicznych.

Co się zmieniło do 2026 roku

Budżet gminy urósł w sposób, którego w 2014 roku nikt by nie przewidział. W tekście z tamtego okresu mowa była o budżecie „na poziomie 300 milionów". Budżet uchwalony na rok 2026 wygląda tak:

To budżet ponad trzykrotnie większy niż dekadę wcześniej. A jednak tematy, które wracają w Józefosławiu, są te same co w 2014 roku: drogi, miejsca w szkole, przedszkola, ciśnienie wody.

Dlaczego większy budżet nie zamyka sprawy

Trzy rzeczy widać w tych liczbach gołym okiem.

Po pierwsze, oświata zjada prawie połowę wydatków. 446 mln zł na oświatę przy 1,148 mld zł wydatków ogółem to nie jest efekt rozrzutności, tylko konsekwencja demografii: gmina zasiedlana przez młode rodziny musi budować i utrzymywać szkoły szybciej, niż rosną jej dochody.

Po drugie, gmina stoi na jednym filarze. 57,9% dochodów to udział w PIT. Oznacza to, że budżet zależy przede wszystkim od tego, ilu mieszkańców rozlicza tu podatek — i że meldunek oraz miejsce rozliczenia PIT są realnym, a nie symbolicznym wkładem w lokalną infrastrukturę. Diagnoza z 2014 roku o zapaści wpływów z CIT też się broni: gmina sypialniana nie utrzyma się z podatków od firm.

Po trzecie, wydatki przewyższają dochody. 1,148 mld zł wydatków przy 983,6 mln zł dochodów to różnica ponad 164 mln zł, pokrywana z innych źródeł. Rekordowe 322 mln zł na inwestycje trzeba sfinansować.

Co to znaczy dla Józefosławia

Józefosław jest skrajnym przypadkiem tego mechanizmu w skali gminy. Urósł z 568 mieszkańców w 1998 roku do 14 809 w 2021 — ponad dwudziestopięciokrotnie. Wodociągi, drogi, szkoły i komunikacja projektowano tu dla miejscowości kilkunastokrotnie mniejszej.

Dlatego najskuteczniejszym narzędziem, jakie mają mieszkańcy, jest udział w decyzjach o wydatkach: fundusz sołecki, zebranie wiejskie i budżet obywatelski. To jedyne miejsca, gdzie o kolejności wydawania tych pieniędzy decyduje się lokalnie.

Źródła

• Budżet gminy Piaseczno na 2026 rok i wydatki inwestycyjne — oficjalna strona gminy
• Prezentacja budżetu gminy Piaseczno
• Dane za lata 2004–2013 pochodzą z archiwalnej analizy opublikowanej w tym serwisie w marcu 2014 roku; nie weryfikowaliśmy ich ponownie w źródłach gminnych.

Zajmujesz się finansami samorządu albo masz dostęp do danych, które warto tu dołożyć? Napisz do nas — chcemy ten tekst aktualizować co roku, przy każdym nowym budżecie.