Historia Józefosławia i Julianowa

Józefosław wygląda dziś jak przedmieście zbudowane w jedną dekadę i w dużej mierze nim jest. Ale ta miejscowość ma ponad dwieście lat, a jej historia zaczyna się nie po polsku i nie po katolicku — tylko po niemiecku i po ewangelicku.

Kolonia, której nie założyli Polacy

Po trzecim rozbiorze tereny na południe od Warszawy znalazły się w pruskiej prowincji Prusy Południowe. Władze pruskie prowadziły tu akcję kolonizacyjną: sprowadzały osadników z południowo-zachodnich Niemiec, żeby zagospodarowali słabo zaludnione obszary Mazowsza. Skuteczność tej akcji była zresztą umiarkowana — do grudnia 1806 roku w całych Prusach Południowych osadzono około 6 tysięcy osób.

Pierwsze umowy dzierżawne spisano w listopadzie 1801 roku w Lesznowoli. Rodziny przybywały w latach 1802–1803, z terenów południowo-zachodniej Rzeszy — z Księstwa Wirtemberskiego ze stolicą w Stuttgarcie.

Byli to ewangelicy. To oni, a nie mazowieccy chłopi, wykarczowali i obsiali ziemię, na której dziś stoją osiedla.

Ludwigsburg, czyli skąd ta nazwa

Osadnicy nazywali nowe kolonie tak, jak nazywały się miejscowości, z których przyszli. Nasza dostała nazwę Ludwigsburg — od miasta w Wirtembergii, leżącego kilkanaście kilometrów na północ od Stuttgartu. W późniejszych dokumentach nazwa pojawia się też jako Ludwichsburg i Ludwisgrod.

W tej samej akcji powstały w okolicy jeszcze cztery kolonie osadników niemieckich:

Polską nazwę wprowadzono w 1820 roku, gdy rząd Królestwa Polskiego zmieniał niemieckie nazwy kolonii na polskie. Nazwę Józefosław wiąże się z księciem Józefem Poniatowskim, który siedem lat wcześniej, w 1813 roku, poległ pod Lipskiem.

Kto tu mieszkał

W przypisach do opracowania Ewy i Włodzimierza Bagieńskich wymieniono 41 rodzin osadniczych. Udokumentowane pochodzenie mają między innymi Leibbrandtowie z Klein-Ingersheim nad Neckarem i rodzina Eisele z Hessigheim; wśród pozostałych nazwisk pojawiają się Pfeifle, Herb, Mahler, Talmon, Bauer i Schmidt.

W 1835 roku kolonia liczyła 13 dużych gospodarstw i 9 małych. Podział był nierówny: zamożniejsi osadnicy dostali około 2,5 ha, ubożsi — działki zagrodnicze o połowę mniejsze.

Dwie wojny i koniec kolonii

W 1914 roku władze rosyjskie przesiedliły ludność ewangelicką — czyli większość mieszkańców — na wschód imperium. Podczas okupacji niemieckiej 1939–1944 wieś znalazła się w Generalnym Gubernatorstwie, a w 1944 roku, przed nadejściem frontu, niemieckie rodziny ewakuowano. Tak skończyła się ponadstuczterdziestoletnia historia Józefosławia jako kolonii niemieckiej.

Zmiany administracyjne

Wieś, która urosła dwudziestopięciokrotnie

Do lat 90. Józefosław był miejscowością rolniczą. Potem zaczęło się to, co widać z każdego okna.

Wynik Narodowego Spisu Powszechnego 2021 dał Józefosławiowi tytuł największej wsi w Polsce pod względem liczby ludności.

To nie jest ciekawostka statystyczna, tylko wyjaśnienie większości dzisiejszych problemów. Wodociągi, drogi, szkoły i komunikacja były projektowane dla miejscowości kilkunastokrotnie mniejszej. Tempo zabudowy wyprzedziło infrastrukturę o kilkanaście lat i to jest oś prawie każdej lokalnej sprawy — od ciśnienia wody po miejsca w szkole i dojazd do Warszawy.

Źródła

• Ewa i Włodzimierz Bagieńscy, Józefosław — dawna kolonia niemiecka — Biblioteka Publiczna w Piasecznie
• Historia Józefosławia — oficjalna strona sołectwa
• Józefosław w Wikipedii — dane demograficzne i chronologia administracyjna

Masz stare zdjęcia albo rodzinne wspomnienia z Józefosławia sprzed zabudowy? To najcenniejsza rzecz, jakiej brakuje tej stronie. Napisz do nas — opublikujemy z podpisem.